Paul Gauguin intensywnych barw szukał na wyspach Polinezji Francuskiej. Kazimierzowi Przerwie-Tetmajerowi najlepiej pracowało się na Podhalu, wśród górskich szczytów. Ludwig van Beethoven stworzył VI Symfonię w hołdzie naturze – kroplom deszczu, burzy, słowikom i kukułkom. Jak bardzo klimat może wpływać na artystów?

Każdy artysta to indywiduum. O charakterze jego prac decyduje wiele czynników. Do najważniejszych z pewnością zalicza się osobowość, prywatne doświadczenia i kultura, z której wyrasta. Banałem byłoby stwierdzenie, że sztuka zależy przede wszystkim od obszaru geograficznego – od pogody, nasilenia zjawisk atmosferycznych, od nadmiaru lub braku słońca, od uformowania terenu. A jednak, pewne analogie między sztuką a obszarem, na którym powstaje oczywiście zachodzą. Czujemy to instynktownie. W końcu logicznym być może stosowanie zgaszonych barw przez żyjącego w deszczowej, wietrznej Brytanii Williama Turnera, a żywych przez mieszkającego w słonecznej Francji Claude'a Moneta. A co z innymi dziedzinami sztuki? Czy niedobór słońca sprawia, że literatura może być depresyjna? Czy deszczowa pogoda wpływa na dźwięki powstającej muzyki? 

Po pierwsze, naukowcy dowodzą, że klimat danego regionu może wpływać na sam wybór dziedziny sztuki. Według badaczy z Uniwersytetu w Massachusetts słoneczna pogoda bardziej sprzyja malarzom, na zimnej północy natomiast znajdziemy większe nagromadzenie utalentowanych pisarzy. Czy rzeczywiście temperatura wpływa na wybierany sposób ekspresji? Przecież wybitnych pisarzy znajdziemy też na południu. Bo co z José Saramago czy Gabrielem Garcíą Márquezem? W drugą znów stronę – jest Edvard Munch, jest Rubens.

sztuka a pogoda

Badania opublikowane w 2014 roku w Acta Psychologica pokazują, że wysoka i niska temperatura sprzyjają innym rodzajom kreatywności. Podczas serii eksperymentów, badani zostali umieszczeni w ciepłym i zimnym pokoju. Okazało się, że w cieple lepiej radzili sobie z zadaniami plastycznymi i pracą w grupie. Tymczasem w zimnym pokoju łatwiej rozpoznawali metafory i dobrze radzili sobie z wymyślaniem nowych nazw dla przedmiotów i innymi zadaniami słowotwórczymi. Naukowcy uważają, że ciepło i zimno wpływają na jakość wykonywanych przez nas czynności oraz stosunek do grupy. W chłodniejszym pomieszczeniu czujemy się bardziej odizolowani od ludzi, niechętnie nawiązujemy współpracę. 

pieśń o samym sobie walt whitman

Fragment Pieśni o sobie samym Walta Whitmana

Pisarze często czerpią inspirację ze swojego środowiska. Opisują ludzi, miasta, historie, które znają. Nie zawsze wprost, niekoniecznie kalkując zdarzenia ze swojego życia, ale je przekształcając, uwypuklając. Potwierdzone są przypadki, w których bohaterowie książki są dokładnym odwzorowaniem ludzi z otoczenia. Kilka lat temu dowiedziono, że taka zależność występuje na przykład u bohaterów Oliwera Twista i Opowieści wigilijnej Charlesa Dickensa. Ale otoczenie to nie tylko ludzie. To również kultura, ustrój polityczny, klimat. Pogoda może istotnie wpływać na to, jak widzimy świat. Badania potwierdzają, że w najlepszy humor wprawia nas temperatura około 20 stopni Celsjusza, do tego lekki wiatr i słońce. Brak tego ostatniego może sprzyjać depresji. A deszcz i wiatr? Okazuje się, że wpływają na nasz umysł pozytywnie. Deszcz może zwiększać kreatywność, burza wyostrzać umysł. Badacze dowiedli, że podczas skrajnych warunków atmosferycznych (burza, huragan) ludzie osiągają wyższe wyniki na testach inteligencji. Czy stajemy się bardziej błyskotliwi i skoncentrowani, bo to podświadoma reakcja na zagrożenie?

nuty

Fragment utworu II Viagiator Ridicolo Johanna Nepomuka Hummela

Faktem jest, że pogoda miała zawsze duży wpływ na malarzy; na kolorystykę ich obrazów, na światło. Doskonałym tego przykładem są obrazy katedry w Rouen Moneta. Światło ma tu decydujący wpływ na artystyczną ekspresję. Naukowcy zbadali też związki między pogodą a tworzoną przez kompozytorów muzyką. Badacze z Harvardu zajęli się muzyką klasyczną. Przeanalizowali utwory, których nazwy nawiązywały do zjawisk atmosferycznych. Po pierwsze: znaleźli najwięcej muzyki związanej z wiatrem, deszczem lub burzą. Po drugie: odkryli analogie między przedstawianą pogodą a wysokością i tonacją dźwięków

Udowodniono, że pogoda wpływa na nasz nastrój, ale i koncentrację. W wysokich temperaturach trudniej się skupić, gorzej działa pamięć krótkotrwała. Na konkretne, dogłębne badania odnośnie relacji między klimatem a sztuką będziemy musieli jednak poczekać. W książce The Effect of Geography on Art and Culture Gholamreza Hassani stara się udowodnić, że sztuka i kultura nie mogą być interpretowane w oderwaniu od warunków geograficznych. My nie jesteśmy zwolennikami aż tak daleko idących wniosków, ale jedno jest pewne: wpływu klimatu i pogody na sztukę nie warto ignorować. 

krajobraz inspiracja

Fot. wszystkie kolaże Małgorzata Stolińska dla enter the ROOM na podstawie zdjęć z unsplash.com i commons.wikimedia.org