Albert Einstein, twórca teorii względności, mawiał, że godzina spędzona w towarzystwie ładnych dziewczyn upływa szybciej niż godzina na fotelu u dentysty. Trudno się z tym nie zgodzić, bo czas jakby zwalnia i przyspiesza w zależności od tego, co robimy. Dlaczego z każdym rokiem płynie nam szybciej?

Pamiętacie, gdy pojedynczy dzień w szkole wydawał ciągnąć się w nieskończoność? Gdy oczekiwanie na ostatni dzwonek, urodziny, wizytę koleżanki czy kolegi albo na wakacje trwało i trwało? Gdy rodzice i dziadkowie ostrzegali was, że kiedy dorośniecie, czas zacznie płynąć wam szybciej? Cóż, mieli rację. Co prawda czas szybciej nie płynie, ale wraz z wiekiem zmienia się nasza jego percepcja.

Taką zależność zauważył już w roku 1890 William James. Psycholog pisał, że gdy się starzejemy, czas wydaje się przyspieszać, ponieważ w naszym życiu ma miejsce coraz mniej wydarzeń, które zapamiętujemy. Gdy dorastamy, nasza codzienność wypełniona jest różnorodnymi pierwszymi razami – pierwszym dniem szkoły, pierwszym pocałunkiem, pierwszą przyjaźnią czy związkiem, pierwszymi podróżami. Im jesteśmy starsi, tym mniej rzeczy robimy po raz pierwszy, tym mniej wspomnień zapisuje się wyraźnie w naszej pamięci, a kolejne lata wydają wymykać się z rąk – argumentował James.

5 uplywanie czasu age time wiek zycie life

To rozumowanie wydaje się potwierdzać wiele nowszych badań. Na początku lat 60. Wallach i Green postanowili sprawdzić, jakich metafor określających czas używają ludzie w różnym wieku. I tak młodsi uczestnicy eksperymentu wybierali przenośnie świadczące o tym, że jest on statyczny, upływa wolno, np. „czas jest jak spokojny ocean”, tymczasem starsi stawiali na dynamiczne metafory, np. „czas jest jak pędzący pociąg”.

W roku 2005 Marc Wittmann i Sandra Lenhoff zapytali ludzi w wieku od 14 do 94 lat o to, jak odczuwają upływ czasu. Okazało się, że zarówno dla młodszych, jak i starszych dni, tygodnie czy miesiące wydają się podobnie długie. Największa różnica pojawia się, jeśli skupi się na większych przedziałach czasowych. Młodym dekada wydaje się bardzo długa, starszym mija w mgnieniu oka. I tu wracamy do wniosków Jamesa – każde kolejne dziesięciolecie mija jakby szybciej, bo dni są coraz mocniej wypełnione rutyną a nie nowymi bodźcami.

Inną sprawą jest fakt, że gdy jesteśmy starsi, nawet pojedyncze dni i tygodnie mogą wydawać się krótsze. To głównie „zasługa” stresu i przytłaczającej ilości obowiązków. Gdy mamy dużo rzeczy na głowie i ledwo udaje nam się uporać się z wszystkimi zadaniami w pracy i w domu, doba mija w mgnieniu oka. Co ciekawe, nawet po przejściu na emeryturę, ludzie, którzy przez lata żyli w stresie, mogą wciąż odczuwać, że dzień jest za krótki. To efekt myślowych przyzwyczajeń.

2 uplywanie czasu age time wiek zycie life

Z badań Friedmana, Janssena i Naki wynika, że, gdy w grę wchodzi presja czasu, zarówno pojedyncze dni, jak i miesiące czy lata wydają się płynąć zawrotnie szybko. Co ciekawe, wspomniane badania pokazują, że gdy żyjemy pod presją, np. musząc co chwila wykonywać szybko kolejne zadania w pracy, czas będzie upływać nam szybko niezależnie od tego, czy mamy lat 20 czy 60. Takie efekty stresu odczuwają ludzie niezależnie od tego, z jakiej kultury się wywodzą. Eksperyment Friedmanna, Janssena i Naki pokazuje, że presji czasu ulegają zarówno przebadani Niemcy, Austriacy, Duńczycy, jak i Japończycy oraz mieszkańcy Nowej Zelandii. Dzisiejsze narzekanie na szybki tryb życia i tęsknota za spokojem mają więc swoje naukowe uzasadnienie. Gdy biegniemy przez życie, czas rzeczywiście wydaje się płynąć szybciej.

Na naszą percepcję wpływa też świadomość tego, jak długo już żyjemy. W 1877 roku filozof Paul Janet stworzył tak zwaną teorię stosunkową, która do dziś cieszy się uznaniem. Zakłada ona, że przez całe życie porównujemy bieżące okresy czasowe do ilości lat, które już przeżyliśmy. I tak pięciolatkowi rok jego życia będzie wydawał się dłuższy, bo stanowi on aż 20% życia, które dotychczas przeżył. Jednak już dla pięćdziesięciolatka rok będzie stanowił zaledwie 2% jego dotychczasowego życia. Im więcej czasu zatem doświadczyliśmy, tym konkretne dni czy miesiące będą wydawać się niczym w stosunku do ogromu dni i miesięcy, które już są za nami. Zgodnie z obliczeniami Janeta wakacje, które przeżyliśmy mając 16 lat będą wydawać się równie długie, co cały 76. rok naszego życia. To raczej mało optymistyczna wizja na przyszłość.

3 uplywanie czasu age time wiek zycie life

Na szczęście są jednak pewne sposoby, by czas oszukać. Po pierwsze konkretne godziny wydają się płynąć wolniej, gdy po prostu zwolnimy tempo, zaczniemy celebrować konkretne czynności. Zamiast jeść w biegu, włączymy muzykę i spokojnie przygotujemy posiłek; zamiast zbierać się w pośpiechu do pracy, wstaniemy trochę wcześniej i zdążymy zjeść w domu śniadanie, ułożyć włosy, napić się kawy… Można by zapytać, kto właściwie ma na to wszystko czas. Cóż, dziś pewnie prawie nikt, ale czasem można całkiem nieźle manipulować, jeśli nauczymy się dobrej organizacji i metod relaksacji, które pozwolą opanować stres. Warto też wstać choć 15 minut wcześniej, by nie zaczynać od razu dnia od spieszenia się.

Po drugie najlepszą metodą na to, by z perspektywy miesięcy czy lat wydawało nam się, że czas płynął wolniej, jest nie poddawanie się rutynie. Im więcej nowych rzeczy spróbujemy, tym więcej zapamiętamy. Potwierdza to tak zwany paradoks wakacji. Gdy gdzieś wyjeżdżamy, urlop przeważnie mija nam bardzo szybko, ale później ten tydzień czy dwa rozciągają się w naszej pamięci jak guma. W końcu poznaliśmy tylu nowych ludzi, odkryliśmy nowe miasta, muzea, kawiarnie, widoki, spróbowaliśmy innych potraw, uczyliśmy się nowych sportów itd. Na im więcej nowości sobie pozwolimy, tym dłużej zachowamy dziecięcą percepcję czasu. Możemy podejmować bardziej drastyczne kroki, zmieniając miejsce zamieszkania, pracę czy partnera, ale sprawdzą się też drobne, spontaniczne ruchy – odwiedzenie części miasta, w której jeszcze się nie było, wyjazd na wakacje w nowe miejsce, ugotowanie nowej potrawy, wieczorne wyjście z nieznanymi dobrze ludźmi, zapisanie się na jakieś warsztaty czy zajęcia, z którymi wcześniej nie mieliśmy do czynienia. To suma tych wszystkich doświadczeń zadecyduje o tym, jak długi, pełny i wartościowy będzie wydawać wam się ten rok czy dziesięciolecie za jakiś czas. Chyba warto więc zboczyć z codziennej trasy i zrobić po prostu coś nowego. Cokolwiek by to nie było.

4 uplywanie czasu age time wiek zycie life

Fot. unsplash.com, pexels.com