Rafał Michał Szaton to historyk sztuki i artysta mieszkający w Hiszpanii, tworzący pełne ekspresji prace tuszem na papierze, jak i wyjątkowe ozdoby naczyń ceramicznych. W obu tych dziedzinach swojej artystycznej drogi zdaje się podążać za hiszpańskimi mistrzami: Joanem Miró i Pablem Picassem. 

Jego rysunki postaci są klasycznymi – z punktu widzenia sztuki najnowszej – interpretacjami portretu, ulegającemu kubistycznej dekonstrukcji. W niektórych realizacjach Szaton odchodzi z kolei od wszelkiego realizmu na rzecz frywolnej abstrakcji: posługując się gęstą plamą i geometrycznymi formami, tworzy reprezentacje takich pojęć jak harmonia czy równowaga. W przypadku tych ostatnich prac trudno oprzeć się wrażeniu, że czarne sylwetki na białym tle to współczesne odbicia poetyckich, lekkich i jakby lewitujących w przestrzeni figur z obrazów Miró, takich chociażby jak „Pan, pies i cień” (1949) czy „Złoto błękitu” (1967). Wysoce dekoracyjny wymiar tych prac sprawia, że mogą stać się one wyjątkowym elementem wystroju nowoczesnego, ale i klasycznego wnętrza. Podobnie zresztą jak martwe natury przedstawione niekiedy w sposób abstrakcyjny, namalowane zawsze w charakterystyczny dla artysty sposób: czarnym tuszem na białym tle, przywołujące skojarzenia z malarstwem kaligraficznym.

3 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

W rysunkach na ceramice artysta wyzwala się całkowicie z dyktatu mimesis, by podążać za wyobraźnią i intuicją. Ruchy pędzla i motywy wydobywające się spod ręki artysty podyktowane są kształtem naczynia i śliskością jego pochyłej struktury. Można pomyśleć, że podłoże, jakim jest ceramika, ma moc wyzwalającą ze wszelkich formuł i schematów – i niewątpliwie zajmuje ważne miejsce w twórczości Szatona. Wydaje się, że artysta jest w tej kwestii wierny swoim mistrzom. Pablo Picasso, znany miłośnikom sztuki ze swojego temperamentu i nieustannego dążenia do łamania reguł rządzących malarstwem (mimo że sam otrzymał staranne artystyczne wykształcenie), tworząc w ciągu ponad dwudziestu lat wszystkie 633 serie ceramiczne, bawił się przy tym jak dziecko, upodabniając dzbany i wazy do sów i gołębi, a talerze do ludzkich twarzy, umieszczając na nich malowane ryby i antyczne motywy. U Szatona, mieszkającego już od dłuższego czasu w Hiszpanii, te inspiracje obecne są w talerzach i misach zdobionych w kolorowe liście i twarze emanujące feerią barw. Jednak polski artysta chętnie tworzy na ceramice również abstrakcje bliskie tym, jakie z kolei utrwalał na talerzach i wazach Joan Miró. Nawet kolory używane przez Szatona są bliskie palecie mistrza z Barcelony: pomarańcze i żółcie skontrastowane z czernią, czerwienie zestawione z zielenią, błękity uzupełnione barwami gorącego słońca. To kolory bezchmurnego nieba i wyschniętej, czerwono-pomarańczowej ziemi Katalonii, które z pewnością inspirują artystę pochodzącego z północnej Europy – tak jak kiedyś były inspiracją dla Miró czy Picassa.

2 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

W kolekcji naczyń Szatona znajdują się również takie, które w mocny sposób odchodzą od tych, zdawałoby się, oczywistych inspiracji. To misy pokryte gąszczem czarnych, kaligraficznych znaków, wykonanych na niejednolitym, barwnym tle. Ta stylistyka jest spójna z jego pracami na papierze – zarówno te, jak i kompozycje na ceramice, są pełne liryzmu i symboliki. Zresztą, materiał jaki wybiera Szaton jako podłoże dla swoich prac, pełni rolę drugorzędną wobec jego artystycznej wrażliwości i wypracowanej, spójnej stylistyki. Biało-czarne, ekspresyjne, choć oszczędne formalnie rysunki budzą skojarzenia z Dalekim Wschodem i naczyniami japońskimi zdobionymi kaligrafią. Rozedrganie linie, inaczej niż w przypadku harmonijnych, uporządkowanych kompozycji w kolorze, infekują całą powierzchnię wnętrza dość dużych mis, łudząc oko optycznymi trikami na, mieniącej się w świetle dnia, glazurze.

4 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

W jednej z realizacji na ceramice, „Abstrakcie czerwono-czarnym”, artysta pozwala sobie na brawurę – odchodzi zupełnie od techniki polegającej na panowaniu nad tworzywem i powierza efekt końcowy przypadkowi: czarną i czerwoną farbę rozlewa na opadających ściankach misy, tworząc intrygujący efekt bliski już dokonaniom abstrakcyjnego ekspresjonizmu w ceramice. Realizacje Szatona mocno naznaczone ekspresyjną plamą można by porównać do twórczości współczesnych artystów, Brytyjczyka Barry’ego Stedmana czy Amerykanina Henry’ego Takemoto. Wszyscy trzej bowiem traktują swoje ceramiczne dzieła niczym płótna, z niezwykłą wprawą łącząc teksturę gliny, trójwymiarowość naczynia z kolorami i pociągnięciami pędzla. Taka gra z widzem i jego zmysłami to niezwykle intrygujący zabieg, pozwalający na zadanie sobie pytania o granice sztuki i jej możliwość przenikania do różnych dziedzin życia. Szaton eksperymentuje zarówno z formą, jak i medium, co pozwala go sytuować wśród potomków przedwojennej artystycznej awangardy – polski artysta, którego dusza pulsuje hiszpańskim temperamentem i słońcem, podobnie jak Picasso i Miró, wykracza poza sztywne granice dyktowane przez definicje i skupia się przede wszystkim na poszukiwaniu nowych form wyrazu.

5 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

1 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

6 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

7 RAFAL MICHAL SZATON ceramika sztuka

Zdjęcia prac publikujemy dzięki uprzejmości Rafała Michała Szatona, więcej prac: szaton.wordpress.com